Hoe Suicide Squad ons leert dat je schrijvers met rust moet laten

door Lucas de Waard

Als schrijver is je macht beperkt. Je invloed in een creatief proces beperkt zich tot de pagina’s waarop jij je bedenksels uitstort, je enige wapens zijn de woorden die zinnen, en de zinnen die verhalen vormen. Dat klinkt als heel wat, maar zodra de pagina’s de wereld in gaan sta je machteloos. En soms, heel soms, zelfs al daarvoor.
Het beste voorbeeld van dat laatste is denk ik Suicide Squad. Dat is een film waar ik naartoe ging met mijn vriendin, die net als ik haar huur betaalt van de schrijverij, en samen zaten wij twee uur in het donker vreselijk veel medelijden te hebben met de schrijver van het scenario. Onze collega, eigenlijk, maar dan met véél meer geld. Dus zoveel medelijden hadden we nou ook weer niet.

Nu goed, elke schrijver die in opdracht werkt maakt het minstens één keer in zijn carrière mee: een producent die zijn project niet uit handen durft te geven. Die als een havik boven het maakproces blijft cirkelen en veelvuldig naar beneden gedoken komt om zorgen te uiten of aanpassingen te eisen. Producenten, moet u weten, zijn soms als ouders die hun kind voor de eerste keer naar de crèche brengen. Het is allemaal heel begrijpelijk, maar alstublieft meneer/mevrouw, ik verschoon al dertig jaar luiers, dit komt helemaal goed, ga weg!

Neem Suicide Squad. Ik weet niet of u ‘m gezien hebt – met een beetje mazzel niet – maar die film is een mooie illustratie van waarom producenten hun schrijvers met rust moeten laten. Of toch in ieder geval het vertrouwen zouden moeten schenken dat nodig is voor een goed product. Omdat het vakmensen zijn. Ze hebben ze, om die reden, zélf ingehuurd. Bij het maken van een film, of boek of toneelstuk for that matter, zou het altijd om een afgerond eindproduct moeten draaien. Niet om secundaire toestanden als marketing of uitbouwmogelijkheden. En ook niet om in het verleden behaalde resultaten. Dat zijn weliswaar taken van de producent, en belangrijke taken ook, maar ze zouden nimmer het maakproces mogen beïnvloeden. Ze zijn namelijk geënt op dan wel angst, dan wel verwachting. Angst is zoals men weet een raadgever van niks, en verwachting kan pas ingelost worden aan het eind.

Ik zal voor het overzicht even uitleggen wat Suicide Squad is, en wat daar is misgegaan. Suicide Squad is een film over boeven die als team een heldendaad moeten verrichten. Gechanteerd door de overheid, natuurlijk, maar diep van binnen hebben ze – hoe kan het ook anders – allemaal een hart. De boeven komen uit het Batman-universum, dat weer onderdeel is van het DC Universum. In dat stripuniversum leven ook Superman en Wonder Woman, en nog wat helden, maar die vindt niemand echt leuk. Afijn, de studio Warner Bros is bezig dat universum op het witte doek te krijgen, in de vorm van een (naar ze hopen) lange reeks films. En ze hebben haast, want het concurrerende universum (van Marvel) is al twaalf films verder. Vanwege die haast bemoeien ze zich constant met de maakprocessen. Neem Batman v. Superman bijvoorbeeld, het eerste vehikel, waarin niet alleen de twee iconische helden met elkaar op de vuist moesten, maar ook ruimte gemaakt werd voor de introductie van vier andere helden, bijbehorende achtergrondverhalen, een op handen zijnde invasie van een kwaadaardige God, visioenen van een dystopische toekomst én de creatie van een soort reusachtige trol met destructiedrift. Want er is geen tijd te verliezen. Daarom bemoeide de studio zich herhaaldelijk met het script, werd Batman v. Superman een stomvervelende film, en kwam er na het spectaculaire openingsweekend vrijwel niemand meer kijken. De recensies maakten er gehakt van. Oei, dacht toen de studio, die inmiddels al een tijdje bezig waren met Suicide Squad, onze volgende film mág nu niet mislukken. Anders ligt dat hele universum op z’n gat nog vóór we het goed en wel in de lucht hebben gekregen. Resultaat was dat ze zich nóg intensiever met het creatieve proces gingen bemoeien. Schrijver en regisseur David Ayer (die prima films als Fury en Training Day maakte) had op dat moment al in slechts anderhalve maand tijd een script moeten schrijven. Vervolgens begon men hem om de oren te slaan met de kritiek die Batman v. Superman had ontvangen (niet zíjn film). Die zou te duister zijn geweest. Derhalve werd Ayer gedwongen al zijn controversiële scènes te schrappen. Én er meer humor in te stoppen. Toen hij werd aangesteld om een film over een team van Batman-boeven te maken, wist hij meteen dat hij iets bizars wilde neerzetten. Een oprecht dwarse en extreme film. Warner Bros, gedreven door haast én in de stress geschoten door de waardeloze ontvangst van Batman v. Superman, dwong hem er op het laatste moment een publieksvriendelijke fluim van te maken, wederom véél te vol gepropt, met een bij elkaar geraapt verhaallijntje en de artistieke opbouw van een carnavalsoptocht. Wie goed kijkt ziet her en der de ideeën van Ayer terug, en acteurs doen hun best, maar dankzij de bemoeizucht van de producenten is Suicide Squad de tweede kutfilm op rij, in hun poging binnen een zucht en een scheet een cinematografisch universum van de grond te krijgen. Acteur Jared Leto speelt de joker, in een reeks geschifte scènes die bijna allemaal geschrapt zijn. Wél werden die scènes in de trailers gebruikt om publiek mee naar de bioscoop te lokken. Leto boos, publiek boos, maar goed, ze zijn wél massaal op komen dagen vanwege die trailers, en dus is de film een financieel succes.
Bovenstaande toestanden zijn door de studio uiteraard nooit bevestigd. Niettemin houd ik mijn hart vast voor het volgende project, al denk ik niet dat ik ga kijken.

Is er een garantie dat Suicide Squad een goede film was geworden als ze David Ayer zijn gang hadden laten gaan? Nee. Maar elke schrijver kan je vertellen: al te veel bemoeizucht bij een schrijfproces levert nooit of te nimmer een beter eindproduct op. Geen enkel personage kan zó maar toegevoegd, of zó maar geschrapt worden. Humor is geen tafelzout dat je naar smaak toevoegt. Duidelijkheid dient vrijwel elk plot. En een plot is gemaakt om een idee, een filosofie, een boodschap te dienen. Wie daar op willekeurige plekken aan morrelt, morrelt aan het hart van zijn project.
Wie zijn auto laat repareren is weliswaar degene die betaalt, maar in godsnaam, ga de monteur niet vertellen wat hij doen moet. Reken hem af op hoe de auto rijdt als hij hem heeft afgeleverd.